TÜRKİYE'DEN İHRAÇ EDİLEN DOĞAL ÇİÇEK SOĞANLARI 

Türkiye'nin bitki türü açısından bilinen zenginliği ülkemizi cazip bir konuma getirmiş, doğal çiçek soğanı ve tıbbi bitkilerimize olan dış talep artmıştır. Doğal çiçek soğanlarına olan talebin başlıca nedenleri; Yurt dışında bu bitkilerden ıslah çalışmalarında yararlanılması, bazılarının tıbbi bitki olma özelliği taşımaları, genellikle kışın ve erken ilkbaharda çiçek açmaları nedeniyle ilkbaharın müjdecisi olarak bahçelerde kullanılmalarıdır.

Dünya çiçek soğanı ticaretinde en önemli rolü oynayan Hollanda’nın doğal çiçek soğanları ithalatında Türkiye’nin payı; Galanthus’ta %65, Cyclamen’de %99, Fritillaria’da %99, Leucojum’da %80, Anemone’de %90 Eranthis’te %95, Ornithogalum’da %1, Arum’da %98, Sternbergia’da %100'dür (Ildır,1996). Hollanda ithal ettiği geofitlerin büyük bir kısmını ambalajlanmış halde, başta A.B.D olmak üzere, diğer alıcı ülkelere ihraç etmektedir. Türkiye'nin doğal çiçek soğanlarından elde ettiği gelir, yılda 2-2,5 milyon dolar civarındadır.

Doğal Çiçek Soğanları ve Yönetmelikler

            Doğal çiçek soğanlarının yurdumuzdan yapılan ilk ihracatı Frans Sloser tarafından 1885 yılında başlatılmıştır. Sloser'in oğlu olan George Sloser tarafından ihraç edilen tür ve miktarları arttırılarak 1975 yılına kadar sürmüştür. 1960'lı yıllarda Türk işadamlarınca yapılan doğal çiçek soğanları ihracatının gittikçe artması birçok firmanın bu işle uğraşmasına yol açmıştır. Ancak aşırı sökümler nedeni ile doğa tahribatının başlaması, doğal çiçek soğanları ihracatını disiplin altına almayı gerekli kılmıştır. Bu amaçla çıkarılan yönetmelikler sayesinde, doğal çiçek soğanları ihracatı yapacak firmalarda aranan bazı özellikler nedeniyle, son yıllarda ihracatçı firma sayısı dörde düşmüştür.

            Doğal çiçek soğanlarının ihracatını disiplin altına almak amacıyla çıkarılan ilk yönetmelik 24 Ocak 1989 tarihinde resmi gazetede yayınlanmıştır. Daha sonra 9 Ekim 1991 ve 11 Ağustos 1995 tarihlerinde çıkarılan yönetmeliklerle yeni düzenlemeler yapılmıştır. Halen yürürlükte olan  ''Doğal Çiçek Soğanlarının Sökümü, Üretimi ve İhracatına Ait Yönetmelik'' 11 Ağustos 1995 tarih ve 22371 sayılı Resmi Gazetede yayınlanan yönetmeliktir. Geçerli olan son yönetmelik sayesinde, Bakanlıkça oluşturulan teknik komite tarafından, doğadan sökülerek ihraç edilecek çiçek soğanlarının cins, tür, miktar ve söküm takvimleri belirlenmekte, hazırlanan ihracat listesi Resmi Gazetede yayınlandıktan sonra ihracat yapılabilmektedir.  

Yönetmeliğe göre doğal çiçek soğanları üretim ve ihracat yönünden gruplandırılmıştır.

Doğal Çiçek Soğanlarının Üretim Yönünden Sınıflandırılması;ı Ü

  • a) Anaç çiçek soğanları: Sadece tohum veya yavru elde etmek için yetiştirilen çiçek soğanlarıdır.

  • b) Üretme çiçek soğanları: Kaynağı anaç çiçek soğanları olup, tohum, doku kültürü, dilimleme, kesme gibi uygun çoğaltma teknikleri yoluyla elde edilen çiçek soğanlarıdır.

  • c) Büyütme çiçek soğanları: Kaynağı doğa olup, ihraç edilmeyen elek altı (ihraç boyundan küçük) çiçek soğanlarının uygun alanlara dikilmesi suretiyle elde edilen çiçek soğanlarıdır.

 Doğal Çiçek Soğanlarının İhracat Yönünden Sınıflandırılması;

a) İhracatı üretimden serbest olan doğal çiçek soğanları: Türkiye doğasında mevcut olan ancak doğadan sökülmeyerek tarla veya uygun alanlarda üretilmek suretiyle elde edilen çiçek soğanları olup ihracatı, Tarım İl Müdürlükleri tarafından üretim alanlarında, hasat ve ihracat safhalarında kontrol edilmek kaydıyla serbest olan çiçek soğanlarıdır.

  • Lilium candium (Mis zambağı),

  • Sternbergia lutea (Kara çiğdem)

  • Iris tuberosum (Süsen)**

  •   Calla aethiopica (Kalla)**

  • Polyanthus tuberosa (Sümbülteber)**

  • ** Üretimi yapılan egzotik türler

b) İhracatı Kontenjanla veya Başka Herhangi Bir Kayıtla Sınırlandırılan Doğal Çiçek Soğanları: Doğadan elde edildiği gibi ihraç edilenler, materyali doğadan elde edilerek üretilenler veya büyütülenler, üretim ve araştırmalarda kullanılmak üzere doğadan sökülen çiçek soğanlarının sökümü ve ihracatı kontenjana tabidir.

  • Anemone blanda                                            (Yoğurt çiçeği),

  • Arum italicum                                                (Yılan yastığı),

  • Arum dioscorides                                           (Yılan yastığı),

  • Cyclamen cilicium                                         (Sıklamen),

  • Cyclamen coum,                                            (Sıklamen),

  • Cyclamen hederifolium (C. neopolitanum)   (Sıklamen),

  • Dracunculus vulgaris                                    (Yılan bıçağı),

  • Eranthis hyemalis                                          (Sarı kar çiçeği),

  • Galanthus elweii                                            (Toros kardeleni),

  • Galanthus woronowii                                    (Karadeniz kardeleni)

  • Leucojum aestivum                                       (Göl soğanı),

  • Scilla bifolia                                                   (Silla),

  • Urginea maritima                                          (Ada soğanı),

  • Ornithogalum nutans                                     (Tükrük otu),

  • Geranium tuberosum                                     (Deve tabanı),

  • Fritillaria persica                                          (Adıyaman lalesi),

  • Fritillara imperialis                                       (Ağlayan gelin),

  • Lilium martagon                                            (Türk zambağı)

  • Lilium ciliatum                                              (Tüylü zambak)

c) Doğadan Toplanarak İhracatı Yasak Olan Doğal Çiçek Soğanları: Bu gruba giren doğal çiçek soğanlarının ihracatı yasak olup, üretim ve araştırma çalışmaları için dahi doğadan sökülmesi Teknik Komitenin iznine tabidir.

  • Allium (Yabani soğan ) türlerinin hepsi

  • Crocus (Çiğdem) türlerinin hepsi

  • Fritillaria türleri (F. imperialis ve F.persica hariç)

  • Lilium (Zambak) türleri (L. candidum hariç)

  • Muscari (Muskari) türlerinin hepsi

  • Sternbergia (Kara çiğdem) türleri (S.lutea hariç)

  • Tulipa (Lale) türlerinin hepsi

  • Eminium türlerinin hepsi

  • Biarum türlerinin hepsi

  • Nympheaceae (Nilüfer) türlerinin hepsi

  • Orchidaceae (Salep) türlerinin hepsi

  • Arum creticum  (Yılan yastığı)

  • Pancratium maritimum (Kum zambağı)

  • Hyacinthus orientalis (Şark sümbülü)

  • Gentiana lutea (Sarı kantaron otu)

  • Cyclamen (Sıklamen) türleri (C. coum, C. cilicium ve C.hederifolium hariç)

  • Galanthus (Kardelen ) türleri (G. elwesii ve G. woronowii hariç)

  • Iris (Süsen) türleri

  • Diğer yumrulu ve soğanlı türler

Bu yönetmelikler sayesinde ihraç edilen doğal çiçek soğanlarının miktarları doğaya zarar verilmeyecek düzeylere çekilmiştir.

Bazı Doğal Çiçek Soğanlarının İhraç Miktarları

1980 yılından 2000 yılına kadar en fazla ihraç edilen doğal çiçek soğanlarının yıllara göre ihraç miktarları adet olarak aşağıda verilmiştir; Tablodan da görüldüğü gibi ilk yönetmeliğin çıktığı 1989 yılından sonra, ihraç miktarlarında önemli ölçüde sınırlamalar olmuş ve ihraç edilen miktarlar azalmıştır.

 Yıllara Göre Doğal Çiçek Soğanı İhracat Miktarları (Adet)

Yıllar     Galanthus          Eranthis           Anemone          Leucojum          Cyclamen

1980     20 727 000           9 991 300         8 770 000            4 822 100          2 312 640

1984     40 000 000           3 382 500       16 975 000          14 525 500          6 632 000

1988     32 717 960         11 035 100       10 208 950          11 126 760          1 482 510

1992     12 751 356           7 603 100         6 500 650            3 673 875          1 337 720

1996       7 000 000           7 923 900         9 092 900          19 169 664          1 659 030

2000       7 800 000           4 000 000         7 000 000            4 000 000          1 850 000

 *Kaynak: Tarım ve Köyişleri Bakanlığınca Resmi Gazetede yayınlanan ihraç miktarları  Tarım ve Köyişleri Bakanlığı TÜGEM kayıtları

            Türkiye'den ihracatı yapılan Kardelen (Galanthus), Sıklamen (Cyclamen), Kara çiğdem (Sternbergia), bazı Orkide ve Kaktüs türleri kısa adı CITES (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna & Flora) olan; ''Nesilleri Tehlike Altında Bulunan Doğal Bitki ve Hayvan Türlerinin Uluslararası Ticaretini Düzenleme Sözleşmesi'' nin Ek-2 listesinde yer almaktadır. Bu listede bulunan türler, ticaretleri denetim altına alınmazsa nesilleri tehlike altına girebilecek türleri kapsamaktadır.

            CITES sözleşmesi, aralarında Türkiye'nin de bulunduğu 120 den fazla ülkenin imzaladığı bir sözleşme olup, CITES listelerine girmesi veya çıkarılması önerilen türler ile ilgili değişiklikler, sözleşmeye üye ülkelerin aldığı ortak kararlara göre, iki yılda bir düzenlenen konferanslarda yapılmaktadır.

 DOĞAL ÇİÇEK SOĞANLARININ ÜRETİMİ

  •  1. Tohumla 

  •  2. Ana soğanın yanında oluşan yavru soğanların ayrılması ile

  •  3. Toprak altındaki soğan gövdesi üzerinde oluşan soğancıklar ile

  •   4. Rizom ya da yumruların göz içeren parçalara bölünmesi ile

  •   5. Gövde çelikleri ile

  •   6. Havai gövde soğancıkları ile

  •   7. Soğanı pullarına ayırma ile ( Scaling)

  •   8. Soğanı dilimlere ayırma ile( Chipping)

  •   9. Soğanı ikişerli pullarına ayırma ile ( Twin-scaling)

  • 10. Soğanda çapraz  kesim (Cross cutting) uygulaması ile

  • 11. Soğanda merkez çıkarma  ve oyma (Scooping) uygulaması ile

  • 12. Doku kültürü ile (Micropropagation) çoğalabilmektedirler.

 Üretimde anaç olarak kullanılacak soğanların hastalık ve zararlılardan ari, tür ve çeşidin özelliklerini taşıyan materyaller olmasına dikkat edilmelidir.Üretim yöntemi seçilirken, tür veya çeşidin hangi üretim yöntemine cevap verdiği bilinmelidir. Kullanılabilecek üretim yöntemlerinden hangisinin uygun olduğu amaca göre saptanmalıdır.Generatif ve vejetatif yöntemlerle yapılacak üretim çalışmalarından önce, anaçlıkların kurulması ve üretim materyallerinin doğa yerine bu anaçlıklardan sağlanması gereklidir.

Anaç olarak dikilecek bazı doğal çiçek soğanlarının dikim derinlikleri (soğan üzerine gelen toprak kalınlığı)

Tür Adı

Dikim derinliği (cm)

Tür Adı Dikim derinliği (cm

Anemone blanda

2,5

Cyclamencilicium                  

2,5

Leucojum aestivum                

7,5

Cyclamencoum   

2,5

Lilium candidum       

2,5

Cyclamen neopolitanum  

2,5

Liliummartagon                     

             15,0

Eranthishyemalis                   

2,5

Ornithogalumnutans              

7,5

Fritillariapersica                   

7,5

Sternbergialutea                   

             12,5

Fritillariaimperialis               

             15,0

Urgineamaritima                   

             15,0

Galanthuselwesii                   

             10,0

Galanthus woronowii  

             10,0

1

Cyclamen coum

7

Dracunculus vulgaris

6

Allium sp.

8

Fritillaria imperialis

2

Eranthis hyemalis

3

Geranium tuberosum

4

Leucojum aestivum

5

Ornithogalum nutans

9

Sternbergia lutea

ANA SAYFA