PROJE ADI:

Bazı Doğal Bitkilerin Kültüre Alınması Yeni Tür ve Çeşitlerin Süs Bitkileri Sektörüne Kazandırılması-I

PROJE NO: 105G068 (TÜBİTAK-KAMAG-1007)

ÖZET:

Türkiye; coğrafik konumu, jeomorfolojik yapısı ve çok farklı ekolojik yapısı ile biyoçeşitlilik yönünden dünyanın en önemli gen merkezlerinden biridir. Türkiye Florasında yaklaşık 12.000 bitki taksonu bulunduğu ve bunların %35’inin endemik olduğu bilinmektedir. Böylesine yoğun gen kaynağına sahip bir ülke olmamıza rağmen, doğal bitkilerimizden ıslah edilmiş ticari süs bitkisi çeşidi bulunmamaktadır. Ticareti yapılan türler ise halen doğadan sökülmekte ve populasyonlar giderek azalmaktadır.
Bu projede, süs bitkisi potansiyeline sahip doğal bitkilerden; Ampelopsis orientale, Colchicum spp.,  Carex pendula, Conringia grandiflora, Daphne spp., Erica spp., Euphorbia paralias, Hyacinthus spp.,Fritillaria spp., Inula crithmoides, Ipomea stolonifera, Iris spp., Lilium spp., Limonium sinuatum,  Medicago marina, Nectaroscordum spp., Tchihatchewia isatidea, Otanthus maritimus, Pancratium maritimum, Paronychia argentea, Polygonatum spp., Rhamnus alaternus, Ricotia carnosula, Tchihatchewia isatidea, Tulipa spp. Thymeleae hirsuta ve Vitex agnus-castus türleri kültürenin alınarak ilgili sektörlere kazandırılması amaçlanmıştır.
Türkiye Florası bu amaçla taranarak türlerin pek çok yeni lokasyonlarını kapsayan yayılış alanları belirlenmiş, herbaryum, populasyonları temsil eden bitki örnekleri, lokalite toprak örnekleri alınmış, türlerin teşhisleri yapılmıştır. 
Toplanan bitkilerle, ilgili enstitülerde adaptasyon, yetiştirme tekniği ve yapılacak ıslah çalışmaları için koleksiyon bahçeleri oluşturulmuştur. Proje kapsamındaki türleri kültüre alabilmek amacıyla yetiştirme teknikleri belirlenmiş, yeni çeşit geliştirebilmek için seleksiyon, mutasyon ve melezleme ıslahı çalışmalarına başlanmıştır. Bu çalışmalara ilave olarak populasyonların DNA izolasyonları yapılmış, türlerin kromozom sayımları ve fitokimyasal içerikleri belirlenmiştir.
Diğer yandan floramızın tahrip edilmesini önlemek amacıyla doğadan sökülüp ihracatı yapılan geofitlerin; tarla şartlarında üretilip ticaretinin artırılması olanakları araştırılmıştır. Üretim çalışmalarının yanı sıra ihracat boyuna ulaşmaları uzun yıllar alan bu bitkilerin yumru ve soğanlarının daha kısa sürelerde ihracat boyuna getirilebilmeleri için yetiştirme tekniği çalışmaları yapılmıştır.
Tüm bu çalışmalar sonucunda; Türkiye Florasından 177 geofit türü, 20 kumul ve 44 dış mekan bitki türünü içeren 1166 populasyon toplanarak kültüre alınmıştır. Bu türlere ilaveten Türkiye Florası için yeni türler tespit edilmiştir. Seleksiyon kriterleri, kullanıcı tercih anketleri ve süs bitkileri sektör temsilcileri görüşleri doğrultusunda  ilerideki çalışmalar için ticari değer taşıyan 70 ümitvar tür seçilmiştir. Ayrıca seleksiyon, mutasyon ve melezleme ıslahı çalışmaları sonucunda 17 çeşit adayı belirlenmiştir.
Ayrıca; tanıtım, eğitim, yayım ve doğal türlerin kayıt altına alınması amacıyla tüm taksonları kapsayan bir katalog hazırlanmıştır.

PROJE ÇIKTILARI
Günümüzde süs bitkileri yetiştiriciliği için çeşit geliştirme yanında, şimdiye kadar üretime alınmamış yeni cins ve türlerin belirlenerek kültüre alınması ve muhafaza edilmesi önem kazanmıştır. Bu kapsamda 2006-2009 yılları arasında TÜBİTAK desteği ile; 7 araştırma enstitüsü, 8 üniversite ve 18 özel sektör kuruluşunun katılımıyla proje başarılı bir şekilde yürütülmüş ve sonuçlandırılmıştır.

  1. Survey-toplama, tür teşhisi, kromozom analizleri, kültüre alma çalışmaları, DNA izolasyonu ve fitokimyasal analizler yapılmış, farklı disiplinlerden oluşan 48 uzman kişi arasında başarılı bir işbirliği sağlanmıştır.
  2. 50.000 herbaryum kapasiteli Yalova Araştırma Enstitüsü Herbaryumu tesis edilmiştir.
  3. Türkiye Florasında 177 geofit türü, 20 kumul ve 44 dış mekan bitkisi türü olmak üzere toplam 241 türü kapsayan 1166 populasyon tespit edilmiştir. Bitki örnekleri ön seleksiyonla seçilmiş, kültür ortamına taşınmış ve sorumlu enstitülerde muhafaza altına alınmıştır.
  4. Proje kapsamında toplanan tüm türlerin en uygun çoğaltım yöntemleri tespit edilmiş, kritik yetiştirme teknikleri belirlenmiştir.
  1. İhracatı en fazla yapılan doğal çiçek türlerinin; üretim çalışmalarının yanı sıra ihracat boyuna daha erken ulaşmaları için en uygun gübreleme dozları belirlenmiş, bu türlerin en az bir yıl önce ihracat boyuna ulaştırılması mümkün olabilmektedir.
  2. Projenin nihai amaçlarından biri olan çeşit geliştirme çalışmalarına temel teşkil edecek ıslah çalışmalarına başlanmış, melezlemelerden 8, mutasyondan 3, doğal seleksiyondan 6 adet çeşit adayı olarak belirlenmiş sektörün beğenisine sunulmuştur.
  3. Tüm türler içerisinden adaptasyon yetenekleri, seleksiyon kriterleri, kullanıcı tercih anketleri ve süs bitkileri sektör temsilcilerinin önerileri doğrultusunda, ilerideki çalışmalar için ticari değer taşıyan 70 ümitvar tür seçilmiştir.
  1. Üzerinde çalışılan türlerin tanıtım, eğitim, yayımı ve doğal türlerin kayıt altına alınması amacıyla tüm taksonları kapsayan bir katalog hazırlanmıştır.

ANA SAYFA